دانشگاه پیام نورفصلنامه علمی پژوهش های بوم شناسی شهری2538-393017شماره 3 (پیاپی 44)20260923Analysis of the impact of the water crisis on the hydropolitics of Khuzestan Province with regard to environmental challenges and consequencesتحلیل تأثیر بحران آب بر هیدروپلیتیک استان خوزستان با توجه به چالش‌ها و پیامدهای محیط‌زیستی1342010.30473/grup.2026.74897.2939FAعلیرضامحرابیگروه جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانسروشفرشچینگروه جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانرضاهاشمیگروه جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانJournal Article20250611Khuzestan Province was examined in terms of water resources and hydropolitical conditions over the period 2006–2016. This study employed a descriptive–analytical approach using both quantitative and qualitative data, based on the Falkenmark index, RWST, and Maximum Irrigable Land Index (MILI). The results indicate a significant deterioration in the province’s water resources during this period, with several river basins, particularly the Hendijan basin, experiencing severe water crisis conditions. The findings show that the main drivers of the water crisis include climate change, patterns of water exploitation, and water governance and management policies. Among these factors, “water governance and management” and “patterns of water use” had the greatest impact on hydropolitical conditions, while transboundary factors and inter-basin water transfer had the least impact. The consequences of this situation include shrinkage and reduced depth of wetlands, increased dust storms, declining air quality, and intensified environmental stress. The novelty of this study lies in the integration of three hydropolitical quantitative indices and their linkage with environmental change analysis across river basins in Khuzestan Province, providing a comprehensive picture of the intensification of the crisis. Finally, the results suggest that revising water management policies, improving cropping and consumption patterns, and adopting modern irrigation systems are essential strategies for mitigating the water crisis in Khuzestan Province. In addition, ensuring environmental water rights and strengthening integrated water governance can significantly reduce the hydropolitical and environmental consequences of the crisis.در این پژوهش استان خوزستان در بازه زمانی ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۵ از منظر منابع آب و هیدروپلیتیک مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با استفاده از داده‌های کمی و کیفی، و بر مبنای شاخص‌های فالکن، RWST و حداکثر اراضی فاریاب (MILI) انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد که وضعیت منابع آب استان طی این دوره به‌طور معناداری به سمت بحران حرکت کرده و برخی حوضه‌های آبی، به‌ویژه هندیجان، در شرایط بحران شدید قرار گرفته‌اند. بر اساس یافته‌ها، عوامل مؤثر بر بحران آب شامل تغییرات اقلیمی، الگوی بهره‌برداری و سیاست‌گذاری و مدیریت منابع آب بوده‌اند که در میان آن‌ها «سیاست‌گذاری و مدیریت منابع آب» و «نوع بهره‌برداری از منابع آبی» بیشترین اثر و «عوامل برون‌مرزی و انتقال آب» کمترین اثر را بر هیدروپلیتیک استان داشته‌اند. پیامدهای این وضعیت شامل کاهش سطح و عمق تالاب‌ها، افزایش ریزگردها، کاهش کیفیت هوا و تشدید تنش‌های محیط‌زیستی بوده است. نوآوری این پژوهش در ترکیب هم‌زمان سه شاخص کمی هیدروپلیتیکی و پیوند دادن آن‌ها با تحلیل تغییرات محیط‌زیستی و هیدروپلیتیکی در سطح حوضه‌های آبریز استان خوزستان است که تصویری یکپارچه از روند تشدید بحران ارائه می‌دهد. در نهایت، نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بازنگری در سیاست‌های مدیریت منابع آب، اصلاح الگوی کشت و بهره‌برداری، و به‌کارگیری روش‌های نوین آبیاری از مهم‌ترین راهکارهای کاهش بحران آب در استان خوزستان است. همچنین تأمین حقابه‌های محیط‌زیستی و تقویت حکمرانی یکپارچه آب می‌تواند نقش مؤثری در کاهش پیامدهای هیدروپلیتیکی و محیط‌زیستی این بحران داشته باشد.https://grup.journals.pnu.ac.ir/article_13420_a38199a3e926a0f2600505205cf4873a.pdfدانشگاه پیام نورفصلنامه علمی پژوهش های بوم شناسی شهری2538-393017شماره 3 (پیاپی 44)20260923Comparative Study of Quality of Life Indicators in Ahvaz City regionsبررسی تطبیقی شاخص‌های کیفیت زندگی در مناطق شهر اهواز1293410.30473/grup.2026.74272.2918FAمصطفیکابلی زادهگروه سنجش از دور و GIS، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز،کوثرعبیاتگروه سنجش از دور و GIS، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهوازنوراعبیاتگروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهوازJournal Article20250414Due to the rapid growth of urban population, the require to evaluate and improve urban systems for sustainable development has become increasingly significant and a priority for managers in any society. As a result, this study aimed to examine the quality of life indicators in Ahvaz city region s. In line with that, the field method (questionnaire) and also to increase the accuracy, the comprehensive plan data were used as supplementary data. In this study, 15 indicators were studied and the Entropy method was used to weight the indicators. Finally, the Gray Relational Analysis (GRA) model was used to achieve the final result and rank the regions of Ahvaz city. The results of this model illustrate that region three with a grade of 0.090 has the first rank in quality of life among other regions of Ahvaz city, and region seven with a grade of 0.053 has the lowest quality of life among other regions. Moreover, the regions of Ahvaz city, in terms of quality of life, are at a low level compared to urban quality of life standards. The studies conducted in the research showed that the outcomes obtained from the questionnaire have a significant difference from the statistics and documented data and the results obtained from processing them.با توجه به رشد روزافزون جمعیت شهری، نیاز به ارزیابی و ارتقای سیستم‌های شهری برای توسعه پایدار بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است و به یکی از اولویت‌های مدیران در هر جامعه‌ای تبدیل شده است. این مطالعه با هدف بررسی شاخص‌های کیفیت زندگی در مناطق شهر اهواز صورت گرفته است. این تحقیق از نظر هدف از نوع پژوهش‌های کاربردی می‌باشد. همچنین از لحاظ ماهیت، پژوهشی توصیفی_تحلیلی است. برای این منظور از روش میدانی(پرسشنامه‌ای) و همچنین برای افزایش دقت از داده‌های طرح جامع نیز به عنوان داده‌های مکمل استفاده گردید. در این پژوهش 15 شاخص مورد مطالعه قرار گرفته است و از روش آنتروپی شانون برای وزن‌دهی به شاخص‌ها استفاده شده است. در نهایت برای دستیابی به نتیجه نهایی و سطح‌بندی مناطق شهر اهواز مدل تحلیل رابطه‌ای خاکستری (GRA) به کار گرفته شده است. نتایج حاصل از این مدل نشان می‌دهد که منطقه سه شهری با مقدار 090/0 رتبه اول کیفیت زندگی را بین سایر مناطق شهر اهواز به خود اختصاص داده است و منطقه هفت با کسب مقدار 053/0، کمترین کیفیت زندگی را در میان سایر مناطق دارا می‌باشد. همچنین نتایج نشان می‌دهد که مناطق شهر اهواز از منظر کیفیت زندگی در مقایسه با استانداردهای کیفیت زندگی شهری در سطح پایینی قرار گرفته‌اند. بررسی‌های صورت گرفته در پژوهش روشن ساخت که نتایج حاصل از پرسشنامه با آمار و داده‌های مستند و نتایج حاصل از پردازش آن‌ها اختلاف مشهودی با یکدیگر دارند.https://grup.journals.pnu.ac.ir/article_12934_c8519ff9a697429ac188acb9f92ff78b.pdfدانشگاه پیام نورفصلنامه علمی پژوهش های بوم شناسی شهری2538-393017شماره 3 (پیاپی 44)20260923Forecasting the growth of Ilam cityپیش‌بینی رشد شهر ایلام با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و مدل CA-MARKOV1331410.30473/grup.2026.73988.2910FAصالحارخیدکتری مهندسی منابع طبیعی - علوم محیط زیست، دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه گلستانJournal Article20250306Now a day, increasing physical development and without planning of cities, cause reducing life quality in urban and un-urban communities. Given that, Ilam city like other cities had been faced with increasing population in recent years; we are faced with considerable change and conversions in urban land use of this city. In this study, with use of multi-temporal Landsat images related to years of 1976, 1988, 2001 and 2021 and using satellite image processing technique has been dealt to investigating changes in land use in the period of 1976 to 2021 and post classification comparison and with emphasis on projecting land use changes and especially the spatial expansion of city Ilam in 2031 and 2041 using CA-markov model. Based on results of this research, land use changes and area of city calculated and have compared. Results during the period 1976 to 2021 show increasing 1905/73 hectare of residential area and degradation of 2066/17 hectare of forest. In addition, based on forecast results, growth of residential land use from 2031 to 2041 is 6.9 percent. Based on that, residential uses with high increasing trend that are commensurate with the increase in population, however, agricultural land use in the region is projected to increase slightly with the three classes of forest, barren land and horticulture are calculated with decreasing trend, respectively.امروزه گسترش فیزیکی روزافزون و بدون برنامه‌ریزی شهرها، باعث کاهش کیفیت زندگی جوامع شهری و غیرشهری شده است. با توجه به اینکه شهر ایلام نیز مانند سایر شهرها در سال‌های اخیر با افزایش جمعیت مواجه بوده، تغییر و تحولات قابل توجهی را در کاربری اراضی شهری این شهر شاهد هستیم. در این تحقیق با استفاده از تصاویر چندزمانه لندست مربوط به سال‌های 1355، 1367، 1380 و 1400 و با استفاده از تکنیک پردازش تصاویر ماهواره‌ای به بررسی تغییرات کاربری اراضی در مقطع زمانی 1355 تا 1400 و مقایسه بعد از طبقه‌بندی و با تاکید بر پیش‌بینی تغییرات کاربری اراضی و بالاخص گسترش فضایی شهر ایلام در سال‌های 1410 و 1420 با استفاده از مدل سلول خودکار- مارکوف پرداخته شده است. بر اساس نتایج این تحقیق، تغییرات کاربری‌ها و سطح کاربری‌های منطقه محاسبه و مورد مقایسه و بررسی قرار گرفته‌اند. نتایج طی مقطع زمانی 1355 تا 1400، افزایش 73/1905 هکتاری اراضی مسکونی و تخریب 16/2066 هکتاری کاربری جنگل را نشان می‌دهد. در ضمن، نتایج به دست آمده بر اساس پیش بینی، بیانگر رشد 9/6 درصدی کاربری اراضی مسکونی از سال 1400 تا 1420 می باشد. براین اساس، کاربری‌های مناطق مسکونی با روند افزایسی بالا که متناسب با روند افزایش جمعیت بوده است، در منطقه پیش‌بینی شده است و از طرفی کاربری کشاورزی با روند افزایشی ناچیز و سه کلاس جنگل، اراضی بایر و باغ به ترتیب با روند کاهشی محاسبه شده‌اند.https://grup.journals.pnu.ac.ir/article_13314_212e598b80e3a630584a1f7028ee3b7b.pdfدانشگاه پیام نورفصلنامه علمی پژوهش های بوم شناسی شهری2538-393017شماره 3 (پیاپی 44)20260923Examining Contemporary Challenges of Urbanization and Urban Development, Case Study: The City of Ahvazبررسی چالش های معاصر شهر نشینی و توسعه شهری مطالعه موردی:شهراهواز1247010.30473/grup.2025.74032.2911FAصادقالهیاریاستادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.پرویزسلیمانی مقدماستادیار، گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایرانJournal Article20250309<strong>Introduction</strong><strong> </strong><br />Rapid urbanization has become one of the most transformative processes of the twenty-first century, fundamentally reshaping social, economic, and environmental systems in cities worldwide. While urbanization brings significant opportunities for economic growth, innovation, and improved service delivery, it also generates multifaceted challenges related to environmental degradation, spatial inequality, infrastructure pressure, and socio-cultural disruptions. In developing countries, these challenges tend to be more acute due to the rapid pace of urban population growth and the limited institutional capacity to manage it effectively.<br />Iranian metropolises, including Ahvaz, have undergone substantial demographic and spatial expansion over recent decades. Ahvaz—located in southwest Iran and historically known as a strategic industrial, cultural, and economic hub—has experienced accelerated urban growth driven by population increase, massive rural–urban migration, industrial activities, and uneven spatial development. The city’s population increased from approximately one million in 2015 to an estimated 1.3 million in 2023, exerting severe pressure on existing urban infrastructure, public services, land resources, and the natural environment. This has consequently manifested in a broad set of contemporary challenges, including housing shortages, informal settlements, traffic congestion, air pollution, inefficient solid waste management, and deterioration of urban public spaces.<br />Although several studies have addressed individual aspects of urban challenges in Ahvaz—such as environmental problems, climate impacts, socio-cultural fragmentation, or economic pressures—there remains a gap in the literature regarding a comprehensive and empirical prioritization of the city’s multifaceted challenges. Moreover, few studies have systematically linked these challenges with practical strategies for promoting sustainable urban development based on expert perspectives.<br />Addressing this gap, the present study aims to systematically identify, categorize, and rank the key contemporary challenges of urbanization and urban development in Ahvaz using expert-driven data and multivariate statistical analysis. Additionally, the study proposes strategic directions to support sustainable urban development in the city. Two guiding questions structure the research:<br />(1) What are the most significant challenges of contemporary urbanization and urban development in Ahvaz, based on expert prioritization?<br />(2) What key strategies can effectively address these challenges to promote sustainable urban development?<br /><strong> </strong><br /><strong>Mothodology</strong><br />The study adopts an applied research design with a descriptive–analytical methodology. The target population consists of experts, managers, and researchers specializing in urban planning, urban management, and environmental studies in Ahvaz. Using purposive sampling based on criteria such as professional experience, involvement in urban policy-making, and academic contribution, 30 experts were selected from relevant institutions including Ahvaz Municipality, the Department of Housing and Urban Development, Khuzestan Governorate, and academic departments of geography and urban planning.<br />Primary data were collected through a researcher-designed questionnaire complemented by semi-structured interviews. Data analysis involved both qualitative coding and advanced quantitative statistical techniques. The qualitative phase consisted of extracting key conceptual statements, grouping similar concepts, deriving thematic axes, and validating thematic categories through expert review.<br />To prioritize the challenges of urbanization, the Johansen exploratory cointegration rank test was utilized due to its capability to handle complex interdependencies and identify significant variables within multivariate systems, even with small sample sizes. The MacKinnon–Haug–Michelis (1999) method embedded within the Johansen test was used to determine the statistical significance of each challenge based on eigenvalue magnitudes and significance levels.<br />Challenges were organized across five major dimensions—environmental, social/cultural, economic, institutional/structural, and physical/infrastructural—totaling 30 challenge indicators. Additionally, to identify practical strategies for addressing these challenges, descriptive statistics and a radar model were employed. Experts rated the effectiveness of 15 proposed strategies on a 0–10 scale, and mean scores were used to generate the strategic radar diagram.<br />Instrument validity was ensured through content validation by three experts, and reliability was confirmed via Cronbach’s alpha, yielding coefficients above 0.79 across all dimensions, with an overall reliability of 0.88, indicating strong internal consistency.<br /> <br /><strong>Fingdings</strong><br /><br /><strong> Identification and Prioritization of Key Urban Challenges</strong><br /><br />The findings demonstrate that 21 out of the 30 assessed challenges were statistically significant at the 0.01 level according to the Johansen test, validated by the MacKinnon–Haug–Michelis criteria. These represent the most pressing challenges confronting Ahvaz’s urban system.<br />The highest-ranked challenges include:<br /><br />Increased housing demand and rising land and housing prices (eigenvalue: 0.899)<br />Failure to relocate military garrisons outside the city (0.845)<br />Prolonged delay in completing the Ahvaz metro system (0.801)<br />Inefficient solid waste collection and environmental pollution (0.763)<br />High unemployment and limited job opportunities (0.762)<br />Weak urban management and slow implementation of urban projects (0.731)<br /><br />Other challenges identified as critical include disordered road networks, lack of marketplace regulation, proliferation of deteriorated urban fabric, traffic congestion, uncontrolled land-use conversion in peri-urban areas, shortage of green and recreational spaces, poor quality of life, overcrowding, spread of informal settlements, severe dust storms, low private-sector investment, poverty pockets, financial constraints of the municipality, migration pressures, and shortage of potable water.<br /> <br /><br /><strong> Dimension-Level Analysis</strong><br /><br />Across the five major dimensions:<br /><br />Physical/infrastructural challenges ranked highest (eigenvalue: 0.686), reflecting severe infrastructure deficiencies.<br />Economic challenges followed closely (0.684), particularly housing and unemployment.<br />Social/cultural challenges (0.507) and institutional/structural challenges (0.478) demonstrated medium-level pressures.<br />Environmental challenges ranked lowest (0.466) but remained significant, particularly dust storms, waste management, and green space scarcity.<br /><br /><strong> </strong><br /><br /><strong> Strategic Priorities for Sustainable Urban Development</strong><br /><br />The radar model revealed the most effective strategies as perceived by experts:<br /><br />Strengthening urban public–private services<br />Relocating industries and military garrisons outside the city<br />Developing green urban infrastructure<br />Expanding public transportation and completing the metro<br />People-centered urban regeneration<br />Addressing informal settlements<br />Smartening urban management systems<br />Revising land-use policies<br />Strengthening resilience of deteriorated areas<br />Revitalizing historic and central urban districts<br /><br />These strategic priorities reflect the need for integrated governance, infrastructure modernization, environmental sustainability, and socially inclusive planning.<br /><strong>Discussion and Conclusion</strong><br />The study highlights that Ahvaz, despite its strategic economic advantages and cultural diversity, faces a complex array of challenges that impede sustainable urban development. Rapid population growth, inappropriate land-use trends, infrastructural shortcomings, unequal spatial development, and weak institutional performance collectively contribute to declining urban livability.<br />The high-ranking challenges—such as housing inflation, infrastructural delays, managerial inefficiencies, and environmental hazards—demonstrate the extent to which urban systems in Ahvaz require structural transformation. Many of these findings align with international research on cities in developing regions, confirming that unmanaged urban growth often results in socioeconomic inequality, environmental degradation, and spatial fragmentation.<br />However, some localized challenges—such as the non-relocation of military garrisons, market disorder, and the prolonged stagnation of the metro project—highlight context-specific governance issues unique to Ahvaz.<br />By proposing practical strategies rooted in expert consensus, the study contributes to both academic understanding and applied urban governance. Implementing the recommended strategies—particularly strengthening administrative capacity, upgrading infrastructure, enabling citizen participation, improving service delivery, and expanding green and mobility networks—can significantly enhance the sustainability, resilience, and livability of Ahvaz.<br />This extended abstract thus underscores the importance of integrated, participatory, and sustainability-oriented urban planning approaches for addressing the multifaceted challenges of contemporary urbanization in Ahvaz.<br /> با افزایش سرعت و رشد شهرنشینیچالش‌هایی نیز برای شهرنشینی معاصربه وجود آمده است که توجه به رویکردهای پایدار برای مقابله با اثرات نامطلوب محیطی ضروری است. این مطالعه چالش‌های چند وجهیکلان شهر اهواز را به دلیل شهرنشینی بررسی می‌کند و استراتژی‌های کلیدی توسعه پایدار شهری را در مقابله با این مشکلات و چالش‌ها ارزیابی می‌کند. روش تحقیق از نوع هدف کاربردی، از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی می‌باشد. جامعه آماری مدیران و محققان حوزه برنامه ریزی شهری و برخی ساکنان شهری کلانشهر اهواز می‌باشند که به روش نمونه گیری هدفمند 30 نمونه انتخاب شده است.روش تجزیه و تحلیل دادهها و اطلاعات به صورت آزمون توصیفی وآزمون رتبه‌ای و اکتشافی جوهانسون بوده است. ابزار گردآوری اطلاعات و دادهها پرسشنامه محقق ساخت بوده است.نتایج پژوهش نشان داد که از بین 30 چالش در نظر گرفته شده 11 چالش تقاضای مسکن و گرانی مسکن و زمین، عدم انتقال پادگانهای نظامی به خارج شهر، طولانی شدن افتتاح متروی اهواز، عدم جمع‌آوری پسماند شهری، بیکاری و کاهش فرصت‌های شغلی، مدیریت ضعیف شهری و اجرای کند پروژه‌ها، به هم ریختگی معابر و کالبد شهر، عدم ساماندهی بازارچه‌های خرید روزانه، گرد و غبار و ریزگردهای مسموم کننده، رواج و افزایش بافت فرسوده شهری و ترافیک سنگین شهر مهم‌ترین چالش‌های معاصر شهر اهوازهستند.جهت رفع این چالش-هااستراتژی‌هایی چون تقویت خدمات عمومی به همه شهروندان، خروج صنایع و پادگانهای نظامی از شهر،ایجاد زیرساخت‌های سبز شهری، توسعه حمل و نقل عمومی و متروی اهواز، نوسازی و بهسازی شهری مردم‌محور، رفع مشکلات محله‌های فقیر نشین، هوشمندسازی سامانه‌های شهر و... شناسایی و پیشنهاد گردید.دانشگاه پیام نورفصلنامه علمی پژوهش های بوم شناسی شهری2538-393017شماره 3 (پیاپی 44)20260923Investigating the evolution of semi-open space types in the historical houses of Qazvin
(Study case: Safavid, Qajar City,, Qajar-Pahlavi and Pahlavi periods)بررسی سیر تحول گونههای فضای نیمه‌باز در خانه‌های تاریخی شهر قزوین مورد مطالعاتی : دوره‌های قاجار، قاجار ـ پهلوی و پهلوی1228310.30473/grup.2025.72535.2886FAنیکینیک خواهاندانشگاه ازاد اسلامی واحد اهوازحامدحیاتیاستادیار گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قمJournal Article20241019Semi-open spaces are defined by a degree of material permeability. They possess unique characteristics and serve as areas to fulfill certain human needs. Compared to the other two types of spaces (open and closed), these spaces exhibit greater formal and functional diversity. In traditional Iranian architecture, this element has played varied and sometimes distinct roles in historical houses across different periods. The findings indicate that, on average, semi-open spaces constitute about 27% of the total building area in historical houses from the Qajar to Pahlavi periods in Qazvin. Despite this relatively small proportion, these spaces encompass three distinct types with varied roles: "Ivan" (Porch): A connecting space between other areas. "Ivancheh" (Small Porch): A transitional space between the interior and exterior of the building. "Talar" (Hall): A versatile space accommodating a wide range of collective functions and behaviors, often highlighted by features like "Shahneshin" (a prominent seating area).Under the umbrella of semi-open spaces, these three types effectively delineate spatial hierarchies, allocate functions appropriately, and ensure each space is suited to its intended use.فضای نیمه‌باز از طریق میزان معینی از حصارهای مادی تعریف می‌گردد، ماهیت و مختصات ویژه‌ای دارد و عرصه‌ای جهت پاسخگویی به برخی از نیازهای انسان محسوب می‌شود. این فضا نسبت به دو گونه دیگر (فضای باز و فضای بسته) از تنوع کالبدی و کاربردی بیشتری برخوردار است به نحوی که این عنصر معماری سنتی در خانه‌های تاریخی ایران در هر دوره به اشکال گوناگون و بعضاً متفاوتی ایفای نقش کرده است. این پژوهش به بررسی سیر تحول گونههای فضای نیمه‌باز در خانه‌های تاریخی قزوین می‌پردازد و سعی در شناسایی ویژگی‌ها و شاخص‌های معماری این فضاها و بررسی نسبت فضایی هر یک از آن‌ها با دیگر فضاهای مرتبط در هر دوره داشته است. روش تحقیق در این پژوهش ترکیبی از روش تفسیری ـ تاریخی و توصیفی ـ تحلیلی بوده و داده‌های آن از طریق مشاهدات میدانی، منابع کتابخانه‌ای و مستندات تاریخی است که به لحاظ تحدید دامنه مکانی و زمانی پژوهش بر 17 نمونه هدفمند از خانه‌های متعلق به دوره‌های قاجار، قاجار ـ پهلوی و پهلوی شهر قزوین متمرکز شده و بیانگر آن است که عموماً در خانه‌های تاریخی قاجار تا پهلوی قزوین، فضای نیمه‌باز علی‌رغم دارا بودن نسبت‌های متنوع از کل مساحت بنا، به‌طور متوسط حدود 27% از این فضاها را در برگرفته که بر اساس آن شاهد سه گونه متفاوت با عنوان و عملکردهای: «ایوان» ارتباط‌دهنده‌ی میان فضاها، «ایوانچه» فضای حائل میان داخل و خارج بنا و «تالار» که طیف وسیعی از کارکردها و رفتارهای جمعی را با به‌کارگیری از فضاهایی مجلل مانند شاه‌نشین بر عهده دارد، می‌باشیم.